คราวที่แล้วผมนั่งคุยกับไกด์ที่โต๊ะกาแฟ อาหารเช้าที่โรงแรมขนาดสามดาวที่ผมพักนั้น รสชาติดีทีเดียว เครื่องปรุงไม่ต้องไปถามหาให้มาก ซอสมะเขือเป็นหลัก ซอสพริกนานๆ จะมีได้จับสักมื้อ แต่พริกผัดน้ำมันมีทุกโรงแรมหน้าตาคล้ายๆ น้ำพริกกากหมูบ้านเรา แต่ที่พม่านิยมแบบมีน้ำมันพืชลอยอยู่ด้วย น้ำพริกที่ว่านี้มีตั้งแต่โรงแรมลงไปถึงร้านข้าวแกงในตลาด ใครไปเที่ยวพม่าแล้วกินอาหารที่ไหนก็คิดเสียว่า เรามาทัวร์ดูอาหารน้ำพริกผัดพม่า ผมยกให้น้ำพริกผัดพม่าเทียบชั้นเท่าพริกน้ำปลาบ้านเรา

พม่าชอบลูกชายหรือลูกหญิง

น่าจะพอเดากันได้อยู่

ผมก็ไม่เคยไปร่วมงานแต่งพม่าหรอกครับ ไม่เหมือนเมืองลาวที่ผมชอบขอเขาไปด้วย เมืองลาวพอกินเลี้ยงตอนเย็นกัน เหล้ายังไม่หมดพอสองแก้วเลย สาวๆ จะออกสเตปเต้นรำวงกันแล้ว และผมก็ชอบดูทุกทีเสียด้วย ชอบดูครับเหมือนเต้นกิจกรรมเข้าจังหวะ ชีวิตหลังการแต่งงานของคนพม่าก็เพิ่งเคยได้ยินมาจากชายหนุ่มพม่าวัยสี่สิบกว่าๆ ที่นั่งกินกาแฟอยู่กับผมเช้านี่ละ ผมรับรู้ชีวิตการแต่งงานของคนไทยมาตั้งแต่ยังเป็นเด็ก แม่พาไปบ้านงาน แต่เรื่องชีวิตเมื่อผ่านวันแต่งงานไปแล้วของคนพม่า ผมว่าสาวไทยเปอร์เซ็นต์สูงๆ ทีเดียวคงส่ายหัวที่จะมาเป็นสะใภ้เมืองพม่า สำหรับผมนั้นมีความรู้สึกเหมือนติดคุก ขาดอิสรภาพ แต่สาวพม่าไม่ได้รู้สึกอย่างผมรู้สึกหรอก มันเป็นความเคยชิน มันเป็นประเพณี ชีวิตแต่งงานต้องเดินไปตามรูปแบบวัฒนธรรม สาวไทยคงอึดอัดน่าดู วันๆ ไม่ต้องทำอะไร นอกจากดูแลบ้าน ทำสะอาดบ้านทำงานบ้าน และมีหน้าที่บริหารเงินและค่าใช้จ่ายของครอบครัวเป็นงานที่ทำประจำทุกวัน ทุกเดือน ทุกปี ตลอดชีวิต

แล้วถ้าไอมาขอเป็นลูกเขยเมืองพม่าบ้างละ ยูแคน เสียงไกด์ ตอบกลับทันทีที่สิ้นเสียงคำถาม ทำไมละ ยูเป็นคนมีสถานะทางการเงินดี ยูสามารถเลี้ยงดูผู้หญิงได้สบาย นั่นไงยูกำลังชี้ช่องทางให้โยเดียอย่างโกแพทซะอีก คำว่าโยเดียวหรือโยเดียในภาษาพม่าหมายถึงคนไทยที่คนพม่าพูดกับคนพม่า โดยมีคนไทยเป็นบุรุษที่สามที่ถูกกล่าวถึง งงไหมครับภาษาวิชาการ อ่ะ..สั้นๆ เหมือนกับเราเรียกคนพม่าว่าหม่องนั่นละ ตอนนี้ไกด์กำลังชี้ช่องทางเอาโยเดียวแพทมาเป็นเขยพม่าซะงั้น ผู้ชายครับคุยอะไรกันถูกคอก็มักจะดักคอกันด้วยเรื่องสาวๆ

งานแต่งพม่าไม่นิยมช่วยด้วยเงิน

แต่จะให้คู่บ่าวสาวด้วยสิ่งของเครื่องใช้

เช้านั้นเป็นเช้าที่เรากินกาแฟจนไม่ได้ใส่ใจเรื่องเวลา เพราะผมก็ถือว่านี่ก็เป็นสิ่งที่ผมอยากรู้อยากเห็นอยู่แล้ว มีคนวัยแปะๆ ห้าสิบมานั่งเล่าให้ฟัง ถือว่านั่งซื้อเวลาได้ความรู้แบบบันไดสามขั้น เวลามีเพื่อนเราแต่งงาน นึกออกไหมครับว่า เราเอาอะไรไปให้เพื่อนๆ เป็นของขวัญวันแต่งบ้าง ร้อยทั้งร้อยละสิบ ตอนเราจบทำงานใหม่ๆ  เพื่อนคนไหนแต่งงานรับรองได้ นาฬิกาเต็มฝาเรือนกับเครื่องปิ้งขนมปังอีกหลายอัน แล้วของพม่าละมีอะไร พัดลม ตู้เย็น พวกเครื่องใช้ไฟฟ้าจะนิยมมอบให้กันวันแต่งงาน ส่วนของชำร่วยแจกให้ผู้มาร่วมงานจะเป็นสิ่งเล็กๆ น้อยๆ คล้ายๆ บ้านเราเมื่อสิบสี่ปีที่แล้ว สมัยนั้นเรามอบของชำร่วยเป็นพวงกุญแจ ซึ่งบ้านผมมีเยอะมาก เพราะพ่อกับแม่รับราชการ ซองงานแต่งงานบวชมีไม่ขาด พวงกุญแจมีมากหน้าหลายแบบ ที่ฮิตสุดสมัยนั้นก็เรซิ่นใสๆ ที่ข้างในเป็นลูกหอยลูกปู โห...ทรมานสัตว์กันน่าดู แต่ตอนนั้นเราดูเป็นสวยงามกัน

พอผมเล่าตรงนี้ให้ไกด์ฟัง ไกด์หัวเราะดังเลย บ้านยูก็นิยมเหมือนกันหรา เปล่าๆ บ้านไอเขาฮิตกันเมื่อสี่สิบปีที่แล้ว พอถึงตรงนี้ไกด์ถึงรู้ว่าสิ่งของที่นิยมแจกเป็นของชำร่วยในงานแต่งพม่านั้น เมืองไทยฮิตกันมาตั้งสี่สิบกว่าปีได้แล้ว นี่ถ้าไอไม่ได้มานั่งฟังยูเล่า ไอก็ไม่รู้นะว่าพวงกุญแจต่างๆ เล็กๆ น้อยๆ คิขุคิขุ บ้านยูกำลังเป็นที่นิยมกัน มีอีกอย่างที่ผมได้ฟังแล้วก็เอียงคอ ห่ะ..สมุดบันทึกก็เอามาเป็นของชำร่วยด้วยหรือ ใช่ นี่ๆ แบบนี้จะนิยมแจกกันในงานแต่งงาน ขึ้นบ้านใหม่ งานขึ้นหิ้งพระใหม่ ว่าแล้วไกด์ก็ดึงสมุดเล็กๆ ออกมาจากกระเป๋าเสื้อเชิ้ตสีขาว เล็กๆ ครับขนาดไม่เกินฝ่ามือ ที่สามารถเอาเข้าออกกระเป๋าอกเสื้อได้พอดี นั่นไงสิ่งที่ผมได้เห็นนั้น มันคือสิ่งที่ผมไม่ได้เห็นมานานเป็นสิบๆ ปีแล้ว สมุดบันทึกที่สมัยเป็นเด็กประถมผมจะชอบมาก ยิ่งได้มาใหม่ๆ จะไม่ใช้เลย แต่งตัวไปโรงเรียนขอให้มีสมุดโน้ตเล็กๆ นี้ใส่ในกระเป๋าอกเสื้อนักเรียน วันนั้นเวลานั้นคนรุ่นผมใครๆ ก็ชอบครับ มันทันสมัยที่สุด เท่ห์สุดแล้วกับสมุดบันทึกเล่มเล็กๆ แต่วันนี้มันกลายมาเป็นอีกหนึ่งของชำร่วยงานบุญงานแต่งของพม่าไปเสียแล้ว

แต่สิ่งที่ผมฟังแล้วทึ่งก็คือตุ๊กตานกเค้าแมวนี่ละ รู้จักนกเค้าแมวไหม งั้นนกฮูกก็ได้ครับ ฟังแล้วแปลกดี ก็เพิ่งได้รู้ความหมายนี่ละ ตุ๊กตานกเค้าแมวจะเป็นสิ่งที่คนพม่ามอบให้กันในโอกาสดีๆ ของชีวิต วันแต่งงาน วันเปิดร้านใหม่ วันขึ้นบ้านใหม่ งานฉลองขึ้นหิ้งพระใหม่ เพราะนกเค้าแมวเป็นตัวแทนแห่งความหลักแหลม โดยเฉพาะเป็นความหมายที่ดีในทางค้าขาย บ้านและร้านค้าของคนพม่าที่มีฐานะดี จะมีตุ๊กตานกเค้าแมวที่มีราคาตั้งอยู่ในบ้านหรือในร้านนั้น

พม่าชอบลูกผู้ชาย

เพราะบวชเป็นพระได้

เดี๋ยวนะ เมื่อกี้ยูบอกงานขึ้นหิ้งพระใหม่ด้วยรึ ใช่..การขึ้นหิ้งพระใหม่ถือเป็นมงคลสูงสุดในบ้าน โดยเฉพาะคู่บ่าวสาวที่แต่งงานกัน หากปลูกเรือนใหม่สิ่งสำคัญเมื่อได้ย้ายเข้าไปอยู่จะต้องฉลองหิ้งพระใหม่ อันนี้ผมก็เพิ่งรู้ บ้านเราไม่ให้ความสำคัญ มิน่าเมืองพม่าอะไรๆ ก็อิงกับศาสนาได้หมด

ไกด์เล่าถึงวัฒนธรรมชีวิตแต่งงานแบบบ้านๆ ให้ฟัง ผมไม่พลาดที่จะถามในสิ่งที่อยากรู้ เรื่องการละเล่นในงานแต่งละมีอะไรบ้าง เครื่องดนตรี เครื่องเสียง ไกด์เล่าต่อทันทีหลังจากวางแก้วน้ำชาลง บ้านเราเมื่อมีงานมงคล เรื่องสนุกสนานก็เต็มที่เหมือนกัน คนมีเงินก็จ้างดนตรีมาเล่นเพื่อให้งานสนุก คล้ายๆ ในเมืองไทยนั่นละ แล้วขี้เมาละเยอะไหม ไอหมายถึงกินเหล้าทะเลาะกัน น้อยมาก บ้านเราเด็กน้อยจะให้เกียรติผู้ใหญ่ เมื่อเห็นว่าอะไรควรไม่ควร ผู้ใหญ่ในงานก็จะควบคุมดูแล ยิ่งถ้าเป็นผู้ดูแลบ้านที่คนของรัฐอยู่ด้วย (ผู้ใหญ่บ้าน) งานนั้นสงบเรียบร้อยเป็นปกติดี ตรงนี้ต่างจากบ้านเมืองของโยเดียว่ะ ผมเหน็บไกด์ บ้านไอนะเด็กวัยรุ่นตีกัน คนของรัฐที่ยูหมายถึงยังไม่กล้าเข้าไปยุ่งเลย โห..ถ้าเรื่องแบบนี้เกิดขึ้นในพม่านะ เรามีบริการตำรวจของรัฐ ตามไปหิ้วหัวถึงในมุ้งให้ด้วย ...ไกด์กล่าว ฟังแล้วผมนึกภาพคนที่ถูกหิ้วหัวที่ไกด์พูดถึงได้เลย โหด เลว ดี มิน่าเมื่อคืนบนดาดฟ้าเมียนมาพลาซ่าสงบเรียบร้อยดีจัง

นสพ.โคราชคนอีสาน ปีที่ ๔๖ ฉบับที่ ๒๖๕๓ วันพุธที่ ๑๑ - วันอังคารที่ ๑๗ เดือนพฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๓