วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 ที่ศูนย์ดำรงธรรมจังหวัดนครราชสีมา นางสาวพันชนะ วัฒนเสถียร นายกสมาคมการท่องเที่ยวเขาใหญ่ และประธานผู้ประกอบการร้านอาหาร อ.ปากช่อง ในฐานะตัวแทนภาคีเครือข่ายอนุรักษ์และการท่องเที่ยวเขาใหญ่พร้อมผู้นำชุมชน ต.หมูสี อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา เดินทางมายื่นหนังสือคัดค้านการดำเนินโครงการก่อสร้างและปรับปรุงน้ำผุดธรรมชาติ บ้านท่าช้างเหนือ หมู่ที่ 16 ต.หมูสี กับนายอนุพงศ์ สุขสมนิตย์ ผวจ.นครราชสีมา แต่ติดภารกิจราชการได้มอบหมายให้นายบัลลังก์ ไวทย์ศิริ รอง ผวจ.นครราชสีมา เป็นตัวแทนมารับเรื่องแทน 

ทั้งนี้ โครงการดังกล่าวมีกรมโยธาธิการและผังเมือง เป็นเจ้าของโครงการฯ มีการสำรวจและออกแบบโครงการพัฒนาพื้นที่ตำบลหมูสี ก่อสร้างและปรับปรุงน้ำผุดธรรมชาติ บ้านท่าช้างเหนือ แหล่งท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ ซึ่วแต่ละปี จะมีนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติเดินทางมาท่องเที่ยวประมาณ 2 ล้านคน 

โดยบริษัท 500 ไมล์ จำกัด เป็นผู้ชนะการประมูลดังกล่าา ตามสัญญาจ้างเลขที่ สสผ.405/2568 ดำเนินโครงการฯ บนที่ดินการทำประโยชน์ (นสส.) บ้านท่าช้างเหนือ หมู่ที่ 16 ต.หมูสี ประเภทงานปรับปรุงภูมิทัศน์ งานทางและเครื่องจักรและอุปกรณ์อื่นๆ งบประมาณ 44,540,000 บาท วันที่ 8 มิถุนายน 2569 จะปิดแหล่งท่องเที่ยวน้ำผุดธรรมชาติ เพื่อดำเนินโครงการฯ กำหนดระยะแล้วเสร็จ เป็นเวลา 660 วัน หรือกว่า 2 ปี

นางสาวพันชนะ ภาคีเครือข่ายอนุรักษ์และท่องเที่ยวเขาใหญ่ เปิดเผยว่า ผืนป่าเขาใหญ่ ถือเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ยอดนิยมและได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติจากยูเนสโก ภายใต้ชื่อ “กลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่” เมื่อปี พ.ศ. 2548 การดำเนินโครงการใดๆ จึงค่อนข้างอ่อนไหวกับเครือข่ายอนุรักษ์และนักท่องเที่ยวทั่วโลก แต่ละปีมีผู้มาเยือนกว่า 7 ล้านคน แต่การดำเนินโครงนี้ มีประชาชนมีส่วนได้ส่วนเสียรับทราบประมาณ 30 คน

“น้ำผุดท่าช้าง มิใช่แค่จุดเล่นน้ำคือ "ระบบนิเวศระดับมรดกโลก" ภาคีเครือข่าย จึงเป็นห่วงผลกระทบทั้งระหว่างและหลังก่อสร้าง เนื่องจากความอุดมสมบูรณ์ขั้นสูงสุด พบนก 14 ชนิด สัตว์ป้าคุ้มครองหายาก ดัชนีชี้วัดความสมบูรณ์ของป่าเช่น "นกกก" และ "นกแก๊ก" (นกเชือก 2 ชนิด) แหล่งอนุบาลของ "ตะกอง" กิ้งก่ายักษ์เอกลักษณ์ของลำตะคอง ลุ่มน้ำสาขาลำมูล สัตว์เฉพาะถิ่นอย่างตะพาบสวน 6 ชนิด ร่องรอยของเลียงผาและช้างป่า และ 20 ชนิดพันธุ์ไม้ริมน้ำ ไม้ใหญ่ตั้งเดินที่ค้ำจุนตลิ่ง เช่น เช่น ยางนา, ตะเคียนทอง และไคร่น้ำฯ ปี 2551 และ 2551 เคบประสบภัยแล้ง ไม่มีน้ำผุดตามธรรมชาติ ทั้งนี้พวกเราไม่ได้ต่อต้าน เพียงแต่ขอให้ชี้แจงข้อมูลและมาตรการลดผลกระทบที่เกิดขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้รวมทั้งแนวทางรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน" นางสาวพันชนะ กล่าว

นายบัลลังก์ ไวทย์ศิริ รอง ผวจ.นครราชสีมา กล่าวว่า กรณีเป็นกระบวนการทางกฎหมายในเรื่องสัญญา ให้สำนักงานโยธาธิการและผังเมืองจังหวัดนครราชสีมา และสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดนครราชสีมา รวมทั้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาให้ข้อมูล จากนั้นให้นัดพบพูดคุยกับพี่น้องประชาชนในพื้นที่และภาคีเครือข่าย เพื่อชี้แจงข้อเท็จจริงเกี่ยวกับผลกระทบระบบนิเวศน์ ซึ่งอาจขอให้ชะลอโครงการและตั้งคณะทำงานทั้งเจ้าของโครงการ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.), สถาปนิก, กรมอุทยานฯ และชุมชนรวมทั้งภาคีเครือข่ายนักอนุรักษ์ เพื่อทบทวนโครงการและร่วมกันพิจารณาหาแนวทางที่เหมาะสมที่สุด

ทั้งนี้ หนังสือที่สมาคมฯ ยื่นต่อผู้ว่าราชการจังหวัดนครราชสีมา พร้อมหลักฐานอื่นประกอบด้วย 1. ภาพถ่ายและหลักฐานยืนยันการเกิดน้ำผด 1 ฉบับ 2. งานวิจัยศึกษาตะกองที่กำลังเผชิญความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต 1 ฉบับ 3. การจัดการผลกระทบของการพัฒนาสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างที่มีต่อแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ: กรณีศึกษา ชุมชนคีรีวง จังหวัดนครศรีธรรมราช 1 ฉบับ 4. รายชื่อผู้ไม่เห็นด้วยต่อการก่อสร้าง 1 ฉบับ โดยหนังสือดังกล่าวมีเนื้อหาว่า  

ตามที่กรมโยราริการและผังเมือง ได้มีการสำรวจและออกแบบโครงการพัฒนาพื้นที่ตำบลหมูสี โดยจะมีการก่อสร้างและปรับปรุงน้ำผุดธรรมชาติบ้านท่าช้างเหนือ ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครรราชสีมา ซึ่งปัจจุบันสำนักงานโยราธิการและผังเมืองจังหวัดนครราชสีมา ได้ว่าจ้างบริษัท 500 ไมล์ จำกัด เป็นผู้ทำกาการก่อสร้าง งบประมาณทั้งสิ้น 44,540,000 บาท (สี่สิบสี่ล้านห้าแสนสี่หมื่นบากถ้วน) เป็นเวลา 660 วัน ตามประกาศเทศบาลดำบลหมูสี เรื่องปิดแหล่งท่องเที่ยว น้ำผุดรรรมชาติบ้านท่าช้างเหนือ โดยประกาศไว้ ณ วันที่ 22 พฤษกาคม 2569 นั้น

สมาคมการท่องเกี่ยวเขาใหญ่และภาคีเครือข่ายภาคประชาชน กลุ่มอนุรักษ์ธรรมชาติและชุมชนบ้านท่าช้างเหนือต่างห่วงใยถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากโครงการฯดังกล่าวข้างต้น เนื่องจากรูปแบบในการก่อสร้างไม่ได้คำนึงถึงถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อบของพื้นที่น้ำพุดธรรมชาติบ้านท่าช้าง โดยเฉพาะประเด็นตาน้ำผุดได้ดินและน้ำขับจากริมตลิ่งซึ่งจะมีปริมาณลดลง พืชพรรณท้องถิ่นจะถูกทำลายและตัดโค่นเนื่องจากการก่อสร้าง ซึ่งส่งผลต่อระบบนิเวศน์ที่สำคัญต่อการดำรงอยู่ของตัวด้วตะกองซึ่งเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ตาม พรบ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า

ในปัจจุบันการพัฒนาเมืองบริเวณอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ซึ่งมีสถานะเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติในพื้นที่อำเกอปากช่อง มีการขยายตัวของเมือง ประขากร การลงทุนภาครูรกิจเติบโดอย่างรวดเร็ว ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศน์ตลอดลำน้ำตะคอง มีผลให้ให้จำนวนตะกองลงลดน้อยลงอย่างมีนัยยะสำคัญ โดยกาคีเครื่อข่ายตั้งข้อสังเกตุว่าพื้นที่บ่อน้ำผุดธรรรมชาติเนื้อที่ประมาณ 1-2 ไร่ (ไม่รวมพื้นที่จอดรถ) ใช้งบประมาณก่อสร้าง สูงกว่า 44 ล้านบากนั้น อาจเป็นแบบก่อสร้างขนาดใหญ่ใช้คอนกรีดจำนวนมาก ทำให้ไม่สอดคล้องกับบ่อน้ำผุดธรรรรมชาติและระบบนิเวศน์เดิม ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อพื้นที่ชุมชนและการสูญพันธุ์ของสัตว์ท้องถิ่น

ดังนั้น ทางกลุ่มภาคีเครือข่ายอนุรักษ์และการท่องเที่ยวเขาใหญ่ ได้แก่ สมาคมการท่องเที่ยวเขาใหญ่, สภาอุตสาหกรรบท่องเที่ยวจังหวัดนครราชสีมา, กลุ่มอนุรักษ์สัตว์ป้าและสิ่งแวดล้อมเขาใหญ่, วิสาหกิจชุมชมชนทำช้าง OTOP เขาใหญ่, วิสาหกิจชมชนแม่บ้านเกษตรกรหมองน้ำแดง, ชมรมผู้ประกอบการร้านอาหารอำเภอปากช่อง, ชมรมอักเขาใหญ่, ชุมชนบ้านท่าช้างเหนือ และผู้ที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ ขอเสนอให้โยธาธิการและพังเมืองจังหวัดนครราชสีมา ทบทวนการดำเนินโครจการก่อสร้างพัฒนาพื้นที่น้ำผุดธรรมชาติ ซึ่งเป็นพื้นพื้นที่ระบบนิเวศน์อ่อนไหว รวมทั้งจัดทำรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (ESIA) ชี้แจงโครจการให้ประชาชนรับทราบก่อนดำเนินโครงการฯ และจัดทำขั้นตอบการดำเนิมงานที่มีส่วนร่วมของภาคประชาสังคม โดยร่วมกันสำรวจตาน้ำ น้ำชับริมตลิ่ง ต้นไม้ ม้ ตะกองและระบบผิวศน์ เพื่อออกแบบการพัฒนาพื้นที่โดยมีระบบนิเวศน์เป็นตัวตั้ง ลดผลกระทบต่อรรมชาติและสิ่งเวดล้อมเพื่อเป็นแนวทางการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติอย่างยั่งยืนต่อไป

อย่างไรก็ตามตัวตะกองเป็นตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของแหล่งน้ำลำตะคองอังอันเป็นต้นน้ำสายหลักที่หล่อเลี้ยงชุมชนในหลายชุมชนก่อนไหลงสู่เชื่อนลำตะคอง บอกจากนี้ตัวตะกองยังเป็นหนึ่งในสัตว์ป่าคุ้มครองที่ส่งผลต่อความหลากหลายทางชีวภาพจะวางไขเฉพาะในพื้นที่ป้าริมน้ำที่ยังสมบูรณ์ ไม่มีสิ่งปลูงปลูกสร้างรบกวน ซึ่งการสูญพันธ์ของตัวตะกองจะส่งผลต่อการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติของอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ในข้อที่ 10 เรื่องเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยทางธรรมชาติที่มีความสำคัญสูงสุดและเป็นตัวแทนในการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพในถิ่นที่อยู่ (in-situ) รวมถึงเป็นแหล่งรวมชนิดพันธุ์พืชและสัตว์ป้าที่มีคุณค่าโดดเด่นระดับโลกในแง่ของวิทยาศาสตร์หรือการอนุรักษ์

นอกจากนี้น้ำผุดธรรมชาติคือต้นน้ำที่ไหลลงสู่ลำตะคองตลอดทั้งปี และเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของจังหวัดนครราชสีมา อีกทั้งยังเป็นบ่อน้ำผดธรรรมชาติที่ไดดเด่น 1 ใน 5 แห่งของประเทศ ซึ่งถือว่ามีความสำคัญและเปราะบางจากการก่อสร้างปรับปรุงเปลี่ยนแปลงธรรมชาติเดิม